Polnisch aufpoliert

Polnisch ist eigentlich meine erste Sprache. Als ich elf war, sind wir nach Deutschland ausgewandert. Ich lernte Deutsch, und die polnische Grammatik half mir dabei. Im Deutschen gibt es nur vier Fälle, und ich konnte die Entsprechungen transferieren. Nun lerne ich wieder Polnisch und bin verwirrt. Mich nervten schon vorher Fehler, die ich im Polnischen beging. Jetzt ist mittlerweile eine kleine Liste entstanden aus falschen Redewendungen und falscher Grammatik, die ich hier vorstelle. Vielleicht gibt es jemanden unter euch Lesenden, der das Phänomen auch kennt? Ich habe auch ein beliebtes LLM befragt, und seine Kommentare ergänzt. Da der Artikel sich an Polnisch-Sprechende richtet, habe ich ihn nur in dieser Sprache verfasst.

Zusammengefasst: Ich habe in einem Fall deutsche Grammatik ins Polnische übersetzt. (Beispiel 1: Dativ bei dem Verb „suchen“ – im Polnischen ist hier Genitiv korrekt.) Es gibt Fehler, die auch Native Speaker gern begehen (Beispiel 6: tą statt tę). Mir passieren Fehler, die durch zu wenig Sprachbewusstsein (Kenntnis und Anwendung von speziellen Sprachregeln) entstehen (Beispiel 7). Und es gibt (die meisten) Fehler, deren Herkunft ich einfach noch nicht verstehe (Beispiel 2, 3, 4, 5 und 8), die aber mit etwas Praxis vermeidbar sind.

Język polski to właściwie mój język ojczysty. W wieku 11 lat wyprowadziliśmy się z Polski i nauczyłem się niemieckiego. Gramatyka niemiecka wydawała mi się logiczna, choć ma tylko cztery przypadki (Nominativ, Genitiv, Dativ, Akkusativ). Transfer nie jest trudny, np. polski celownik odpowiada niemieckiemu Dativowi; pytania o celownik brzmią podobnie: „komu” i „wem”. Od pewnego czasu uczę się znowu polskiego i popełniam błędy. Pewne konstrukcje wydają mi się logiczne, ale są błędem. Zastanawiam się, skąd to się bierze. Może macie dla mnie odpowiedź? Oto błędy, które popełniam w języku polskim:

1. Szukam tych dzieci – a nie „te dzieci”

Dopełniacz, a nie biernik. Inny przykład: Osoba, której szukam – a nie „którą szukam”. Nasz szanowany wykładowca i lingwista tłumaczył nam na kursie, że biernik (Akkusativ) często się „wtrąca”, bo jest tak bardzo rozpowszechniony. Więc: Kogo szukam? Tej osoby, tych dzieci. Choć to samo pytanie pada w bierniku (kogo? co? vs kogo? czego?).

LLM: Dopiero przy rzeczownikach nieżywotnych widać różnicę: Szukam (czego?) klucza vs Widzę (co?) klucz. w niemieckim suchen łączy się z Akkusativem. Stąd ten automatyczny transfer.

2. Prosimy o duże piwo – a nie „dużego piwa”

Bo piwo ma rodzaj nijaki. I w tym przypadku (biernika) odmiana jest „nieruchoma” (nie zmienia formy w stosunku do mianownika). LLM: Forma „dużego piwa” (dopełniacz) pojawia się tylko w zaprzeczeniu (nie chcemy dużego piwa) lub przy „zamawianiu niepoliczalnym” (nalej mi piwa), ale w restauracji prosi się o duże piwo.

3. Bądźcie pewni, że pamiętamy o każdym z was – a nie „o każdemu z was”

Miejscownik, a nie celownik (Dativ), bo pytanie brzmi: o kim/czym pamiętamy? Ale komu dajemy coś? Każdemu z was – to znów celownik.

4. Roztargniony lub „roztargnięty”?

LLM twierdzi, iż oba te słowa są całkowicie poprawne. Ale na kursie dowiedziałem się, że roztargnięty nie istnieje w tej formie.

5. Życzę twoim bliskim – a nie „twoimi kochanymi”

Wydawało mi się: im więcej deklinacji, tym lepiej będę celował i przekaz dotrze lepiej. Podwójny błąd: 1. celownik, a nie narzędnik. Bo: komu? Twoim bliskim. 2. Wyraz: mówi się w tym wypadku „twoi bliscy” (czyli rodzina). „Kochani”  jest poprawnie, ale w innym kontekście! Komentarz LLM: „Bliscy” brzmi w polszczyźnie bardziej naturalnie jako określenie rodziny.

6. Witam tę panią – a nie „tą panią”

Biernik, a nie narzędnik. Witam/widzę tę kobietę, tego pana. LLM: Polacy też bardzo często mylą „tę” i „tą” (punkt 6) – to jeden z najczęstszych błędów rodzimych użytkowników języka!

7. Pilnuj swojego nosa – a nie „twojego nosa”

Nie zostawiamy w tyle swoich ludzi – a nie „naszych ludzi”. Nauczyłem się: gdy posiadacz i podmiot to samo, to mówi się „swoich”. Więc: To jej ulubiona kawiarnia, więc: zaprosiła do niej swoich znajomych. LLM na to: Użycie twój/nasz w tym kontekście to tzw. kalka z języków germańskich (angielskiego lub niemieckiego). Błędy z zaimkiem swój zdarzają się pod wpływem języka angielskiego. 

8. To i tamto dziecko a nie „to i te dziecko” 

Nie mam pojęcia, dlaczego wydaje mi się to jednak logiczne.

9. I nowy temat: właściwy odpowiednik słowa

Na przykład jak przetłumaczyć „persönliche Leistung“: moc albo wydajność? Chyba napiszę o tym jeszcze artykuł.